سایت حسین صفری نویسنده دلیجان

کتاب داستان ها و زبانزد های دلیجانی

...

سایت حسین صفری نویسنده دلیجان

کتاب تاریخ و فرهنگ دلیجان

...

سایت حسین صفری نویسنده دلیجان

کتاب شوغاتیه خاله زری

...

سایت حسین صفری نویسنده دلیجان

کتاب واژه نامه راجی

 

چرایی برگزاری جشن اسفندی و پختن آش اسفندی

اغاز اسفندی را به اسفندیار ارتباط می‌دادند و باور داشتند که در این شب، «اسفندیار» رویین‌تن که با اسب سیاه کشته شد، با اسب سفید می‌آید. اسب سیاه او را به جهان زیرین برد و اسب سفید بازگرداند، برای اسفندیار آش اسفندی می پختند. پس دیگی از آش اسفندی ازشب تا صبح در تنور می گذاشتند تا در آن سال تنور خانه  هم گرم بماند و آش اسفندی را می‌خوردند تا توان پایان زمستان گذرانی و رساندن خود به سیا بهاران را داشته باشند.

این باور ریشه در آخرین ماه سال که اسفندماه یا سپندارمذ است دارد. در این باور اسپندارمذ با اسب سیاه (کنایه از شب/ سرما و زمستان) به زیر زمین رفت و با اسب سپید (کنایه از روز/ گرما و بهار) به زمین بازمی‌گردد و اشاره به گرم و زنده شدن زمین در اسفندماه دارد که طبیعت سبز و بارور می‌‌شود و بر بنیان این باور چون زمین نماد باروری و زندگی است در این روز زنان جشن می‌گیرند و در آیین‌های زنانه شرکت می‌کنند و یکی از این آیین‌ها پختن آش اسفندی و دیگری جشن گروهی هَیدَلَه وایی است که با شور و شادی برگزار‌ می‌شود.

 «اسفند» یا « اسپند» در فارسی، «سپندارمت» یا «سپندارمد» در پهلوی و «سپَنتَ آرمَیتی» در گات‌ها یکی از فروزه‌های اهورامزدا و در اوستای نو نام یکی از امشاسپندان است که در جهان مینُوی نماد دوستداری و بردباری و فروتنی اهورامزدا و در این جهان نگهبان زمین و باروری و سرسبزی آن است.  در گاه‌شماری ایرانی، دوازدهمین ماه از سال و پنجمین روز از هر ماه «اسفند» نام دارد، از این‌روی در آستانه سال نو ، در روز اسفند از ماه اسفند یا پنجم اسفندماه، در آستانه بهار طبیعت و نوشدن زمین «جشن اسفندگان» برپا می‌شود. 

 

زمان پختن آش اسفندی

زمان پختن آش اسفندی را همه منابع موجود همزمان با روز جشن اسفندی نوشته‌اند. جشن اسفندی نمودی دیگر از جشن بزرگ اسفندگان است که در روز پنجم اسفندماه برگزار می‌شده است.

با یورش مغولان و در هم ریختگی تقویم ایرانی مردم دلیجان بویژه کشاورزان روز شمار ماهیانه خود را نگهداشته و ماه اسفند را پنج روز زودتر برپا می کنند. بر این پایه مردم دلیجان آش اسفندی را هم دریکم اسفند که برابر با بیست و پنجم بهمن ماه است برپا می نمایند.اما بهترین روز را سوم اسفند ماه می دانند و این آش باید تا نیم روز سوم اسفند پخته شده یا در حال پخته شدن باشد و برای شب آن را بخورند.

 

 مواد لازم برای اش اسفندی

در آش اسفندی هفت گونه از حبوبات که در زبان راجی دلیجانی به آن الوره می گویند استفاده می شود که بییشترین مواد آن است، شامل نخود، لوبیا سفید، لوبیا چشم بلبلی، لوبیا، گندم، ماش، عدس است.
اما مواد دیگر هم مانند: نخود سیاه، لوبیا سرخ، هُلّره (خُلّر) مغز گردو، هسته زردالوی (که این دو  نیم کوب شده است.)،کشمش، چغندر، زردک، سرکه، شیره، نمک، زرد چوبه، زیره، ترف، پیاز داغ.

آنچه از این آش می خواستند می خوردند و چون بیشتر از نیاز یک روز بود آن را تاسیزدهم نوروز هم نگداری می کردند و هیچ آسیبی نمی دید. (بدین گونه می توان دلیجانی ها را نخستین کنسرو سازان جهان هم نامید.)